عدم اعتراف آنان به آزادى عقيدتى و عبادى مسلمانان معرفىنموده است : اگر پيمان‌هاى خود را پس از عهد با شما شكستند و آيين شما را مورد طعن و تمسخر قرار دادند ، با پيشوايان كفر پيكار نماييد ؛ چراكه پيمان آنها اعتبارى ندارد ؛ شايد از پيمان‌شكنى دست بردارند . آيا با گروهى كه پيمان‌هاى خود را شكستند و تصميم به اخراج پيامبر گرفتند و آغازگر جنگ نيز آنان بوده‌اند ، پيكار نمىكنيد ؟ ! آيا از آنان وحشت داريد ؟ ! با اينكه اگر ايمان داريد ، از خدا بترسيد ، سزاوارتر است . « 1 » بنابراين روش برخورد پيامبر ( ص ) با مخالفان خويش دو مرحله داشته است : دوران سيزده سالهء قبل از هجرت كه پيامبر ( ص ) در مكه مانند بسيارى از پيامبران قبل از خود همه‌گونه آزارى را تحمل نمود و كمترين اقدامى حتى در قالب دفاعى صورت نداد ؛ شعار او در تمامى اين دوران جمله « انى لم اومر بقتال » بوده است . مرحله ديگر پس از هجرت به مدينه بود كه اقدامات دفاعى حضرت آغاز شد : به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل گرديده ، اجازهء جهاد داده شد ؛ چراكه مورد ستم واقع شده و به‌يقين خدا بر يارى آنان تواناست ؛ همان‌ها كه از خانه‌هاى خود به‌ناحق رانده شدند و گناهى نداشتند ، جز آنكه مىگفتند پروردگار ما خداى يكتاست ، و اگر خداوند بعضى از مردم را به‌وسيله بعضى ديگر دفع نكند ، ديرها و معابد يهود و نصارى و مساجدى كه نام خدا در آن فراوان برده مىشود ، ويران مىگرديد و خدا كسانى كه او را يارى كنند ، يارى مىنمايد و خداوند توانا و شكست‌ناپذير است . « 2 » نخستين رزم‌آرايى ابن‌هشام مىنويسد : پيامبر ( ص ) تا پيش از بيعت عقبه به جنگ و اقدامات دفاعى رخصت نداشتند و تنها به دعوت مردم همراه با تحمل آزار و شكنجه و گذشت و بردبارى در برابر

--> ( 1 ) . توبه ( 9 ) : 12 و 13 . ( 2 ) . حج ( 22 ) : 39 و 40 .